آشنایی با نفربر خشایار

بی‌تی‌آر-۵۰ با نام ایرانی نفربر خشایار نفربر زره‌پوش آبی-خاکی ساخت شوروی است که بر مبنای تانک سبک پی‌تی-۷۶ طراحی شده‌است. بی‌تی‌آر-۵۰ یک خودروی شنی‌دار است، برخلاف دیگر نفربرهای سری بی‌تی‌آر که چرخ‌دار هستند. بی‌تی‌آر (БТР) مخفف واژهٔ روسی برونترانسپورتر (Бронетранспортер) است. این نفربر بین سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۷۰ در شوروی تولید شده و به ده‌ها کشور دیگر نیز صادر شد. لهستان و چکسلواکی نیز مدل ارتقایافته‌ای از این نفربر را با نام اُتی-۶۲ توپاس تولید کرده‌اند. نفربر چینی تایپ ۷۷ نیز هرچند شباهت زیادی به بی‌تی‌آر-۵۰ دارد اما از روی آن کپی نشده و طراحی مستقلی دارد.

ویژگی های ساختاری و تسلیحاتی

- طراحی پوسته به شکل قایق و صاف همچون پی.تی-76
- اضافه کردن یک سطح فوقانی در قسمت جلو بر خلاف پی.تی-76
- تعبیه کابین خدمه در جلو، کابین نیروها در مرکز و کابین موتور در قسمت عقب

این نفربر قابلیت سوار کردن نیروها با تمام تجهیزات تا 20 نفر را دارا می باشد که افراد می توانند در نیمکت های تعبیه شده در اطراف کابین نیرو ها جا بگیرند همچنین نیرو ها می توانند از نردبان های تعبیه شده در کناره ها برای سوار و پیاده شدن استفاده کنند. راننده این نفربر در مرکز قسمت جلو پوسته می نشیند . راننده از 3 محفظه برای دید و یک منعکس کننده نور(نوعی تلسکوپ) واقع در قسمت بالای سراشیبی پوسته جلو استفاده می کند. در هنگام عملیات های شبانه این منعکس کننده قابلیت تعویض با دوربین دید در شب تی.وی.ان-28 را دارد که به راننده میدان دید شفاف تا 60 متر را مهیا می کند. در قسمت بالای راننده یک روزنه وجود دارد که به طرف بالا باز می شود و راننده در هنگام شرایط ایمن می تواند از آن برای داشتن دیدی بهتر از محیط اطراف استفاده کند و نمی تواند از آن برای خارج شدن بهره بگیرد. همچنین یک محفظه اظطراری خروجی در زیر صندلی راننده قرار دارد.

بی‌تی‌آر-۵۰ حدود ۱۴.۵ تن وزن دارد و یک موتور دیزلی به قدرت ۲۴۰ اسب بخار نیروی محرکهٔ آن را تأمین می‌کند. موتور در قمست عقب و کوپهٔ سربازان در قسمت وسط خودرو قرار گرفته و گنجایش حمل ۲۰ سرباز را دارد. زره فولادی این نفربر بین ۷ میلی‌متر در عقب تا ۱۳ میلی‌متر در جلو ضخامت دارد و فقط در مقابل گلوله‌های ۷.۶۲ میلی‌متری و ترکش‌های کوچک مقاوم است. ارتفاع کم ۲ متر و ۳ سانتیمتری و زاویه‌دار بودن قسمت جلوی نفربر باعث می‌شود تا هدف قرار گرفتن آن از جلو دشوار باشد. بی‌تی‌آر-۵۰ به لطف بدنهٔ قایقی‌شکل و صاف خود به خوبی بر روی آب شناور می‌شود. حداکثر سرعت این خودرو بر روی آب ۱۱ کیلومتر بر ساعت و روی جاده ۴۴ کیلومتر است. تمهیدات لازم برای قرار دادن یک توپ ۵۷ یا ۸۵ م‌م در قسمت سربازان در داخل نفربر نیز در نظر گرفته شده‌است. در این حالت توپ‌ها را می‌توان هم از داخل خودرو گلوله‌گذاری و شلیک کرد یا آن‌ها را پیاده کرده و از روی زمین شلیک کرد.

این نفربر قابلیت عملیات در دمای بین - 40 درجه تا + 40 درجه را دارا می باشد. بی تی آر 50 آبی خاکی بودن خود را مدیون پوسته صاف و قایق مانند خود و طراحی هرم مانندش می باشد که نتیجه این مدل طراحی پایداری و دوام بیشتر در آب می باشد. بی.تی.آر-50 در حال شناور بودن در آب با به کار انداختن پره های موجود در دو طرف به جلو حرکت می کند. منعکس کننده نور راننده به حالت آبی تغییر پیدا می کند و باعث می شود تا راننده دید بهتری داشته باشد. مکنده های موجود در دو طرف قابلیت چرخش نفربر را در آب فراهم می کنند. بدنه فوقانی 15 تا 20 سانتی متری موجود در این مدل باعث می شود تا فقط در آب های نامتلاطم شناور بماند.

زره این نفربر از زره فولادی جوشکاری شده متشکل از صفحات زرهی همگن نورد شده است. بر اساس استاندارد های نوین این زره نازک می باشد به صورتی که قطر آن در قسمت جلو به 13 میلیمتر ، 10 میلیمتر در طرفین و قسمت بالا و 7 میلیمتر در قسمت عقب می رسد. در حالی که زره در بیشترین قطر خود می تواند به طور کامل نفربر را از گلوله های کوچک مسلسل و توپ محافظت کند ، نمی تواند از نفربر در برابر گلوله های بزرگ توپ و همچنین تیربارهای کالیبر 50 محافظت کند. با این که زره در قسمت جلو می تواند نفربر را از گلوله های 7.62 میلیمتری محافظت کند گاهی اوقات با افزایش آتش مخصوصا در فواصل نزدیک می تواند به طرفین نفوذ کند ، فقط در مدل بی.تی.آر-50 پی.کی از سامانه محافظت ان.بی.سی استفاده شده است.

تاریخچه خدمتی

بی.تی.آر-50 در سال 1952 طراحی و تولید شد و در سال 1954 به خدمت ارتش اتحاد جماهیر شوروی در آمد. این نفربر برای اولین بار در نوامبر سال 1957 به نمایش عموم در آمد. از بی.تی.آر-50 در جنگ شش روزه مصر و سوریه علیه اسرائیل استفاده شد که تعدادی از آن ها نیز توسط اسرائیل به غنیمت گرفته شد. اسرائیل از بی.تی.آر های به غنیمت گرفته شده در جنگ آتریتیون (جنگ بین اسرائیل و مصر) استفاده کرد و مصر نیز همچنین از این نفربر ها استفاده می کرد. درجنگ یوم کیپور بی.تی.آر-50 باز توسط اسرائیل ، مصر و سوریه استخدام شد. دومین رویداد مهم در جنگ یوم کیپورغنیمت گرفته شدن بی.تی.آرها توسط اسرائیل بود که پس از پایان جنگ برخی از بی.تی.آر ها به ارتش جنوبی لبنان انتقال داده شد.



بی‌تی‌آر-۵۰ تا اواخر دهه ۱۹۷۰ در ارتش شوروی فعال بود تا اینکه با خودرو جنگی پیاده‌نظام بی‌ام‌پی-۱ و نفربرهای جدیدتر سری بی‌تی‌آر جایگزین شد.

ایران در سال ۱۹۶۶ (۱۳۴۵ ه.ش) ۲۷۰ دستگاه از این نفربر را از شوروی خریداری و با نام نفربر خشایار از آن استفاده کرد. این نفربرها پس از مدتی در ارتش ایران از خدمت بازنشسته شدند تا اینکه در دوران جنگ تحمیلی به علت نیاز مبرم به نفربر برای نقل و انتقال ایمن نفرات، تعداد زیادی از آنها با انجام تعمیرات و بهینه سازیهایی مجددا وارد خدمت شدند. به نوشته بعضی منابع، پیش از انجام عملیات کربلای 5 برنامه ای برای بازسازی و نوسازی حدود 150 دستگاه از این نفربرها از جمله با تعویض موتور اصلی با موتور رولزرویس در دست انجام بود و نهایتا تعداد زیادی از این نفربرها در عملیات شرکت کردند. در طول هشت سال جنگ تحمیلی تعدادی از این خودروها که در خدمت ارتش عراق بود به غنمیت رزمندگان اسلام درآمد که شامل دو مدل BTR-50P/PK می شد.

مشخصات نفربر BTR-50:

نوع: نفربر زره پوش آبی خاکی
کشور سازنده: اتحاد جماهیر شوروی
وزن: 14.5 تن
طول: 7.08 متر
عرض: 3.14 متر
ارتفاع: 2.03 متر
خدمه: 2 نفر(راننده و فرمانده)+20 نفر سرباز با تجهیزات کامل
موتور: دیزلی 240 اسب بخار
قدرت: 16.6 اسب بخار
ظرفیت سوخت: 400 لیتر
برد عملیاتی: 400 کیلومتر
سرعت جاده: 44 کیلومتر بر ساعت
آب: 11 کیلومتر بر ساعت

کاربران:
 آلبانی
 الجزایر
 آنگولا
 کرواسی
 کوبا
 مصر
 فنلاند
 گینه
 مجارستان
 هند ۲۰۰ دستگاه در سال ۱۹۷۷
 اندونزی
 ایران - در سال ۱۹۶۶ (۱۳۴۵ ه.ش) ۲۷۰ دستگاه از این نفربر را (همراه با ۳۰۰ دستگاه بی‌تی‌آر-۶۰ و ۳۰۰ دستگاه بی‌تی آر-۱۵۲) در قراردادی به ارزش ۱۱۰ میلیون دلار از شوروی خریداری کرد و با نام نفربر خشایار از آن استفاده کرد.
 قزاقستان
 لیبریا ۸ دستگاه سال ۱۹۸۷ از رومانی خریداری شد.
 لیبی
 نیکاراگوئه 
 کره شمالی
 رومانی
 روسیه به عنوان نفربر استفاده نمی‌شود اما مدل‌های فرماندهی، مهندسی و مین‌روب فعال هستند.
 صربستان - مدل فرماندهی
 اسلوونی
 سومالی - ۳۰ دستگاه در سال ۱۹۷۱
 سودان - ۵۰ دستگاه در سال ۱۹۶۸
 سوریه -
 اوکراین - مدل خودرو زره‌پوش بازیابی استفاده می‌شود.
 ویتنام 
 زیمبابوه


کاربران پیشین:
بلغارستان - ۷۰۰ دستگاه در سال ۱۹۵۹
 آلمان شرقی - ۲۰۰ دستگاه در سال ۱۹۵۸
 آلمان - همه اوراق شده یا به کشورهای دیگر فروخته شد.
- ۲۵۰ دستگاه در سال ۱۹۶۸ که همگی نابود شده‌اند.
 اسرائیل - تعدادی از مصر و سوریه غنیمت گرفته شده و در جنگ یوم کیپور نیز استفاده شد. در سال ۲۰۰۲ کنار گذاشته شد.
 ارتش جنوب لبنان
 شوروی
 ویتنام شمالی - ۴۰۰ دستگاه بین سال‌های ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۳
 یمن جنوبی 
 یوگوسلاوی

__________________________________________________________________

منابع:

newcoy.persianblog.ir

wikipedia.org

military.ir

/ 0 نظر / 7 بازدید